Jeżeli planujesz teraz swój dom, jesteś w momencie, w którym podejmujesz decyzje na kolejne dziesiątki lat. Również te dotyczące zdrowia, chociaż zwykle nie jest ono pierwszą rzeczą, o której myślimy przy wyborze projektu.
Budynki funkcjonują dziś inaczej niż kiedyś. Są lepiej izolowane i znacznie szczelniejsze. To pozwala ograniczyć zużycie energii, ale oznacza też, że dom musi być dobrze zaprojektowany jako całość. Szczelne okna bez sprawnej wentylacji mogą nie poprawić warunków wewnątrz, tylko stworzyć nowy problem.
Spędzamy w budynkach większość życia. Cały czas oddychamy znajdującym się w nich powietrzem, korzystamy z naturalnego lub sztucznego światła i przebywamy w określonej temperaturze. Dlatego opowiem Ci o trzech elementach domu, które wpływają na zdrowie i samopoczucie: świetle, powietrzu oraz temperaturze.
Budując dom od pustej działki, masz bardzo duży wpływ na warunki, w których później będzie żyła cała Twoja rodzina. Część decyzji będzie można zmienić. Inne, takie jak orientacja budynku, rozmieszczenie pomieszczeń czy lokalizacja okien, pozostaną z Tobą na stałe.
Dobrym przykładem problemu jest źle przeprowadzona termomodernizacja budynków wielorodzinnych. Po wymianie starych okien na szczelne okna PCV na ścianach czasami pojawia się pleśń.
Dlaczego?
Stare, nieszczelne okna dostarczały powietrze do wnętrza i w ten sposób wspomagały działanie wentylacji grawitacyjnej. Po ich wymianie budynek stał się szczelniejszy, ale wentylacja nie została dostosowana do nowych warunków. Modernizacja nie była kompleksowa. Wymieniono jeden element, nie sprawdzając, jak wpłynie to na działanie całego budynku.
To pokazuje, że dom nie jest zbiorem niezależnych rozwiązań. Okna, izolacja, ogrzewanie i wentylacja muszą działać razem.
Pierwsza rzecz to światło. Naturalne światło.
Zbyt mała ilość światła dziennego może wiązać się z problemami ze snem, ospałością, gorszym skupieniem i obniżonym nastrojem. W jasnych pomieszczeniach łatwiej nam pracować i funkcjonować. To nie jest wyłącznie kwestia preferencji.
Nasz organizm działa w rytmie dobowym. W 2017 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny przyznano naukowcom za odkrycie mechanizmów molekularnych sterujących tym rytmem. Wewnętrzny zegar biologiczny pomaga organizmowi dostosować się do następujących po sobie okresów dnia i nocy.
Światło jest jednym z najważniejszych sygnałów regulujących ten zegar. Wpływa między innymi na czujność w ciągu dnia oraz wydzielanie melatoniny, która przygotowuje organizm do snu. Wieczorna ekspozycja na światło, szczególnie emitowane przez ekrany, może ten proces zaburzać.
Właśnie dlatego jesienią i zimą, kiedy naturalnego światła jest mniej, wiele osób odczuwa większą senność i spadek energii. U części osób występuje również choroba afektywna sezonowa, nazywana depresją sezonową.
Decyzje dotyczące światła naturalnego zaczynają się dużo wcześniej niż na etapie wyboru lamp. Wiążą się z ustawieniem całego budynku względem stron świata, układem pomieszczeń i lokalizacją okien.
Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć tę zależność, przeczytaj również artykuł o tym, jak orientacja domu względem słońca wpływa na codzienne funkcjonowanie i koszty użytkowania.
Nie wystarczy powiedzieć, że w domu mają być „duże okna”. Trzeba wiedzieć:
Innego światła potrzebujesz rano w sypialni, innego podczas pracy w gabinecie, a jeszcze innego w salonie, z którego korzystasz po południu. Dlatego rozmieszczenie pomieszczeń względem stron świata powinno wynikać ze sposobu, w jaki naprawdę funkcjonujesz.
Tych decyzji nie da się później łatwo zmienić. Przeniesienie okna albo odwrócenie całego układu domu po zakończeniu budowy nie jest drobną poprawką. Dlatego dostęp do światła dziennego trzeba zaplanować już na początku.
Druga rzecz to powietrze. A dokładniej jakość powietrza, którym oddychasz we własnym domu.
Jeżeli w pomieszczeniach nie ma właściwej wymiany zużytego powietrza na świeże, mogą pojawić się bóle i zawroty głowy, problemy z koncentracją, przewlekłe zmęczenie oraz podrażnienia dróg oddechowych.
Źródeł zanieczyszczeń jest wiele. Mogą to być między innymi materiały wykończeniowe, wyposażenie, środki czystości, nadmiar dwutlenku węgla, zbyt wysoka wilgotność oraz rozwijające się w zawilgoconych miejscach grzyby i pleśnie.
Problem polega na tym, że złej jakości powietrza nie zawsze da się zauważyć. Pleśń na ścianie widać. Formaldehydu albo podwyższonego stężenia dwutlenku węgla już nie.
Zarówno nadmiar, jak i niedobór wilgoci mogą powodować problemy.
Zbyt wysoka wilgotność sprzyja rozwojowi grzybów i pleśni. Te z kolei wiążą się między innymi ze zwiększonym ryzykiem objawów ze strony układu oddechowego, alergii oraz astmy.
Zbyt suche powietrze również nie jest dobre. Wysusza śluzówki i oczy, może utrudniać sen oraz zwiększać odczuwany dyskomfort. Nie chodzi więc o to, aby osuszyć wnętrza za wszelką cenę. Chodzi o utrzymywanie stabilnych warunków.
Za wymianę powietrza odpowiada wentylacja. I właśnie dlatego jej rodzaju oraz sposobu działania nie powinno się ustalać przypadkiem na budowie. To jedna z decyzji, które trzeba uwzględnić już podczas projektowania domu.
Wentylacja wpływa nie tylko na komfort, lecz także na działanie całego budynku. Pisałam o niej również w artykule o najważniejszych decyzjach przy planowaniu domu.
Ostatnia rzecz to temperatura, czyli komfort cieplny.
Większość z nas dobrze śpi w przewietrzonym i nieco chłodniejszym pomieszczeniu. Temperatura ciała naturalnie obniża się podczas przygotowania do snu, dlatego mocno nagrzana sypialnia może utrudniać zasypianie i odpoczynek.
Nie oznacza to jednak, że im chłodniej, tym lepiej.
Część osób, chcąc oszczędzić na ogrzewaniu, nie dogrzewa pomieszczeń i jednocześnie ogranicza wietrzenie, żeby nie wpuszczać zimnego powietrza. Jeżeli wentylacja działa słabo, jest to po prostu szkodliwe.
W chłodnym pomieszczeniu para wodna może skraplać się na zimnych powierzchniach. Dochodzi wtedy do kondensacji, ściana zostaje zawilgocona, a to tworzy warunki sprzyjające rozwojowi pleśni i grzybów.
Za punkt odniesienia zimą często przyjmuje się około 20°C w pomieszczeniach mieszkalnych. Sypialnia może być chłodniejsza, jeżeli domownicy dobrze się w takich warunkach czują. Latem problemem staje się natomiast przegrzewanie wnętrz. Temperatura na poziomie około 25°C może być jeszcze akceptowalna, ale przegrzane pomieszczenia potrafią być znacznie cieplejsze.
Temperatury nie da się analizować w oderwaniu od reszty budynku. Wpływają na nią izolacja, szczelność, wentylacja, ogrzewanie, orientacja domu, wielkość przeszkleń oraz ochrona okien przed letnim słońcem.
Światło, powietrze i temperatura wpływają na siebie nawzajem.
Duże przeszklenia zapewniają naturalne światło, ale źle zaplanowane mogą doprowadzić do przegrzewania pomieszczeń. Szczelne okna ograniczają straty ciepła, ale bez sprawnej wentylacji mogą pogorszyć jakość powietrza. Zbyt mocne ograniczanie ogrzewania zmniejsza rachunki, ale może doprowadzić do wychłodzenia i zawilgocenia przegród.
Dlatego nie wystarczy wybrać pojedynczych „zdrowych” albo energooszczędnych rozwiązań. Budynek musi działać poprawnie jako całość.
Jeżeli planujesz budowę domu, koncepcja dotyczy również Ciebie. Niezależnie od tego, czy zlecasz projekt architektowi,…
Powietrza w domu nie widać, dopóki nie pojawi się wyraźny problem: wilgoć, zaparowane okna, pleśń…
Jeszcze kilka lat temu inwestor mógł przejść obok tematu energooszczędności obojętnie. Teraz jest to właściwie…
Czy istnieje jeden słuszny rodzaj dachu? Nie. Chociaż dach dwuspadowy jest najczęściej polecanym rozwiązaniem, nie…
Kiedy myślisz o projekcie domu, prawdopodobnie najpierw patrzysz na rzuty. Sprawdzasz układ pomieszczeń, ich wielkość…
Jeżeli planujesz budowę domu, to na pewno zastanawiasz się, z czego go wymurować. Na rynku…